YÖKDİL Sağlık, Fen ve Sosyal: Alan Kelimeleri Arasındaki Farklar

YÖKDİL, ÖSYM'nin lisansüstü ve akademik kadrolar için yaptığı yabancı dil sınavı; Sağlık Bilimleri, Fen Bilimleri ve Sosyal Bilimler olmak üzere üç ayrı alanda uygulanıyor. Soru tipleri YDS ile aynı: kelime, dil bilgisi, cloze test, cümle tamamlama, çeviri, paragraf, anlam bütünlüğü, diyalog ve yakın anlam; 80 soru, 180 dakika. Fark, paragrafların ve kelime havuzunun alana göre seçilmesi. Bu yazı üç alanın kelime profilini karşılaştırıyor ve hangi alanda neye çalışman gerektiğini anlatıyor.

Üç alan neyi farklı test eder?

Soru dağılımı üç alanda da aynı; yaklaşık 5–6 kelime, 10 dil bilgisi, 10 cloze, 10 cümle tamamlama, 12 çeviri ve 30'un üzerinde paragraf/anlam bütünlüğü/diyalog/yakın anlam sorusu. Değişen, metinlerin geldiği dünya:

Alan	Paragraf konuları	Tipik kelime türleri	Türkçeye yakın kelime oranı	Zorluk kaynağı
Sağlık Bilimleri	Klinik çalışmalar, halk sağlığı, hastalık mekanizmaları, ilaç ve tedavi	Latince/Yunanca kökenli terimler, klinik süreç fiilleri	Yüksek	"False friend"ler, terimin cümledeki işlevi
Fen Bilimleri	Fizik, kimya, biyoloji, mühendislik, çevre, teknoloji	Süreç fiilleri, ölçü ve nicelik ifadeleri, neden-sonuç bağlaçları	Orta–yüksek	Yoğun bilgi taşıyan uzun cümleler, sayısal ilişkiler
Sosyal Bilimler	Tarih, sosyoloji, ekonomi, psikoloji, siyaset, eğitim, hukuk	Soyut isimler, tutum ve değerlendirme fiilleri	Düşük	Genel akademik kelime yükü, ince anlam ayrımları

Kısacası Sağlık ve Fen'de "terim" ağırlığı fazla ama terimler tanıdık; Sosyal'de terim az ama ortak akademik kelime bilgisi çok daha yüksek seviyede isteniyor.

Sağlık Bilimleri: tanıdık terimler, sinsi tuzaklar

Sağlık paragraflarının iskeleti Latince ve Yunanca kökenli terimlerden oluşuyor. Tıp, eczacılık, diş hekimliği ya da hemşirelik okuduysan bunların çoğunu zaten Türkçe olarak kullanıyorsun: diagnosis (tanı), chronic (kronik), symptom (semptom), prevalence (yaygınlık). Asıl risk, İngilizce'de tıbbi anlamı gündelik anlamından ayrılan "false friend"ler:

complication — "karmaşıklık" değil, tedavi sürecinde ortaya çıkan ek sorun (komplikasyon).
condition — "koşul" değil, hastalık ya da sağlık durumu ("a chronic condition").
administer — "yönetmek" değil, ilacı uygulamak/vermek ("administer the vaccine").

Sık karşılaşacağın 20 kelime:

diagnosis — tanı
prognosis — hastalığın seyrine ilişkin öngörü
symptom — belirti
chronic — süregelen, kronik
acute — ani ve şiddetli, akut
dosage — doz miktarı
prevalence — yaygınlık oranı
incidence — yeni vaka sıklığı
susceptible — yatkın, duyarlı
adverse effect — istenmeyen etki
onset — başlangıç (hastalığın)
impair — bozmak, zayıflatmak
alleviate — hafifletmek
administer — (ilaç) uygulamak
complication — komplikasyon
condition — sağlık durumu, hastalık
intervention — müdahale, tedavi girişimi
outcome — sonuç (tedavi sonucu)
trial — klinik deneme
placebo — etkisiz kontrol ilacı

Terimlere ek olarak assess, monitor, indicate, associate with gibi akademik fiiller klinik çalışma paragraflarının her cümlesinde var; bunlar zaten ortak çekirdeğin parçası.

Fen Bilimleri: süreçler, nicelikler, neden-sonuç

Fen paragrafları bir şeyin nasıl olduğunu anlatır: bir madde çözünür, bir cisim hızlanır, bir sistem enerji yayar. Bu yüzden kelime yükü süreç fiillerinde toplanıyor. İkinci katman ölçü ve nicelik ifadeleri (negligible, substantial, proportional to), üçüncüsü ise neden-sonuç bağlaçları (thereby, consequently, owing to); çünkü Fen metinlerinde her cümle bir öncekinin sonucu.

accelerate — hızlandırmak
dissolve — çözünmek, çözmek
emit — yaymak (ışık, gaz)
absorb — soğurmak, emmek
sustain — sürdürmek, ayakta tutmak
generate — üretmek (enerji, veri)
convert — dönüştürmek
decompose — ayrışmak, bozunmak
compress — sıkıştırmak
fluctuate — dalgalanmak
negligible — ihmal edilebilir
substantial — önemli miktarda
proportional — orantılı
magnitude — büyüklük
density — yoğunluk
velocity — hız (vektörel)
compound — bileşik
hypothesis — hipotez
thereby — böylece, bu yolla
owing to — -den dolayı

Fen'de terimlerin Türkçeye yakınlığı yüksek (molecule, catalyst, turbine) ama cümleler uzun ve sayısal ilişkilerle dolu. Cümle tamamlama ve çeviri sorularında "neyin neye yol açtığını" doğru kurmak kelime bilgisi kadar bağlaç bilgisi gerektiriyor.

Sosyal Bilimler: en yüksek genel-akademik yük

Sosyal paragraflarında terim az; ama inequality, legitimacy, discourse gibi soyut isimler ve advocate, undermine, attribute gibi tutum fiilleri yoğun. Bu kelimelerin Türkçesi çoğu zaman tek kelime değil; "meşruiyet", "söylem", "savunmak" gibi karşılıkları bilmek de yetmiyor, çünkü sorular kelimenin tonunu (olumlu mu, eleştirel mi?) test ediyor. Üç alan arasında Academic Word List'e en çok yaslanan alan Sosyal.

inequality — eşitsizlik
legitimacy — meşruiyet
discourse — söylem
ideology — ideoloji
norm — toplumsal kural
notion — kavram, fikir
bias — önyargı, yanlılık
consensus — uzlaşı
hierarchy — hiyerarşi
welfare — refah
advocate — savunmak
undermine — zayıflatmak, baltalamak
attribute (to) — -e bağlamak, atfetmek
constitute — oluşturmak, teşkil etmek
perceive — algılamak
reinforce — pekiştirmek
challenge — sorgulamak, karşı çıkmak
prevalent — yaygın
ambiguous — belirsiz, çok anlamlı
contentious — tartışmalı

Ortak çekirdek: alan fark etmeksizin değişmeyen kısım

Üç alanda da soruların büyük bölümü, kabaca dörtte üçü, alan teriminden değil ortak akademik dilden geliyor. Bu çekirdeğin üç bileşeni var:

Academic Word List (AWL): Coxhead'in 2000'de akademik metinlerden çıkardığı 570 kelime ailesi (analyse, derive, constitute, inherent, notwithstanding). Alan fark etmeksizin akademik metinlerin yaklaşık %10'unu bu liste oluşturuyor; YÖKDİL paragraflarında da öyle.
Bağlaçlar ve geçiş ifadeleri: whereas, albeit, nonetheless, given that, in that. Dil bilgisi, cümle tamamlama ve anlam bütünlüğü sorularının doğrudan hedefi.
Edat kalıpları: associated with, dependent on, prone to, attributed to. Alan metni ne olursa olsun aynı kalıplar.

Bu çekirdeğe nasıl çalışılacağını hafta hafta 12 haftalık YDS/YÖKDİL kelime planında anlattık; kaç kelime hedeflemen gerektiğini ise kelime sayısı hedefleri ve CEFR seviyeleri yazılarında bulabilirsin. Alan kelimeleri bunun üstüne gelen 200–300 kelimelik bir ek katman; çekirdek olmadan alan kelimesi tek başına puan getirmez.

Hangi alanı seçmeliyim?

Çoğu aday için seçim yok: alan, başvurduğun lisansüstü programın ya da kadronun bağlı olduğu enstitüyle belirleniyor; başvuru koşulunda hangi alan yazıyorsa onu giriyorsun. Alanın kabul edildiği birden fazla program varsa ya da genel bir puan belgesi gerekiyorsa şu ölçüte bak: kelime bilgin nerede güçlü?

Genel akademik İngilizcen iyi, terim bilgin zayıfsa Sosyal daha rahat gelir; terim yükü az, soyut kelimeler zaten bildiğin dünyadan.
Kendi alanının literatürünü İngilizce okuyorsan Sağlık ya da Fen avantajlı: paragraf konuları tanıdık, terimler Türkçeye yakın; sınavda yalnızca ortak çekirdeğe odaklanman yeterli.
İkisi de zayıfsa alan seçimi puanı fazla değiştirmez; ortak çekirdeğe çalışmak hepsinde aynı getiriyi sağlar.

"Sağlık daha kolay" ya da "Sosyal daha zor" gibi genel yargılara güvenme; zorluk senin profiline göre değişiyor. Kararsızsan her alandan birer çıkmış soru setini süre tutarak çöz ve paragraf sorularındaki net farkına bak.

Word Hype ile nasıl çalışılır?

Açıkça söyleyelim: Word Hype'ta YÖKDİL alan paketi yok; Sağlık ya da Sosyal'e özel terim listesi sunmuyoruz. Ama ortak çekirdek, yani puanın büyük bölümü, uygulamadaki mevcut havuzlarla örtüşüyor:

C1–C2 havuzu — AWL'nin büyük bölümü ve düşük frekanslı akademik fiiller burada.
IELTS ve PTE Academic paketleri — akademik okuma kelimeleri; Sosyal alanı için en yakın kaynak.
Teknoloji & Bilim konu paketi — Fen alanındaki süreç ve nicelik kelimelerinin bir kısmını kapsıyor; Sağlık terimleri için ise ayrıca kendi listeni tutman gerekir.
Boşluk Doldurma modu — kelimeyi cümle içinde seçmek, cloze test'in doğrudan provası.
Akıllı tekrar — bilemediğin kelimeler aralıklı olarak geri geliyor; neden işe yaradığını aralıklı tekrar yazısında anlattık.

Sık sorulanlar

YÖKDİL Sağlık ve Sosyal arasında hangisi daha kolay?

Genel bir cevabı yok. Sağlık'ta terimler tanıdık ama "false friend"ler ve klinik metin yapısı yanıltıcı; Sosyal'de terim yok ama genel akademik kelime seviyesi daha yüksek. Kendi literatürünü İngilizce okuyan biri için Sağlık, genel İngilizcesi güçlü biri için Sosyal daha rahat.

Alan kelimelerine kaç kelime çalışmalıyım?

Sağlık ve Fen için 200–300 terim yeterli; çoğu Latince kökenli ve Türkçesinden tahmin edilebilir. Sosyal için ayrı bir "alan listesi" neredeyse gereksiz, çünkü alan kelimeleri Academic Word List ile büyük ölçüde aynı.

YDS'ye çalışırken YÖKDİL'e de hazırlanmış olur muyum?

Büyük ölçüde evet. Soru tipleri aynı, ortak çekirdek aynı; fark yalnızca paragraf konuları ve alan terimleri. YDS çalışan biri, seçtiği alandan çıkmış YÖKDİL paragraflarını çözerek birkaç haftada geçiş yapabilir.

Kaynaklar

ÖSYM. YÖKDİL Sınavı Kılavuzu (güncel kılavuz): alanlar, soru sayısı ve süre bilgileri.
Coxhead, A. (2000). A New Academic Word List. TESOL Quarterly, 34(2).
Nation, I. S. P. (2006). How large a vocabulary is needed for reading and listening? Canadian Modern Language Review, 63(1).
Milton, J. (2010). The development of vocabulary breadth across the CEFR levels. In Bartning, Martin & Vedder (eds.), Communicative Proficiency and Linguistic Development. Eurosla Monographs.